آیا کووید-۱۹ اثرات ماندگاری در مغز بر جای می‌گذارد؟

از آغاز همه‌گیری، کووید-۱۹ میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده است. اگرچه علائم تنفسی شناخته‌شده‌ترین علائم هستند، تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که این ویروس می‌تواند مغز را نیز به‌طور ماندگار تحت تأثیر قرار دهد، حتی پس از بهبود. تحلیل دقیق تغییرات ماده سفید مغزی در بیماران بهبودیافته، تغییرات ظریف اما معناداری را نشان می‌دهد که ممکن است برخی اختلالات شناختی و روانی مشاهده‌شده پس از عفونت را توضیح دهد.

مغز از میلیاردها فیبر عصبی تشکیل شده است که مناطق مختلف آن را به هم متصل می‌کنند. این فیبرها که ماده سفید نامیده می‌شوند، انتقال سریع اطلاعات را امکان‌پذیر می‌سازند. تکنیک‌های پیشرفته تصویربرداری مانند تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی، امکان مطالعه ساختار این فیبرها را با اندازه‌گیری انتشار آب در داخل آن‌ها فراهم می‌کنند. در افرادی که به کووید-۱۹ مبتلا شده‌اند، تغییراتی در چندین منطقه کلیدی مشاهده شده است، به‌ویژه در جسم پینه‌ای که دو نیمکره مغز را به هم متصل می‌کند، همچنین در تابش‌های تالاموسی و دسته‌های طولی که در حافظه، توجه و احساسات نقش دارند.

این تغییرات ممکن است مربوط به نحوه نفوذ ویروس به سیستم عصبی باشد. اکنون ثابت شده است که کووید-۱۹ می‌تواند نورون‌ها را به‌طور مستقیم یا با تحریک واکنش التهابی بیش از حد، آلوده کند. این التهاب و همچنین استرس اکسیداتیو ناشی از آن می‌تواند فیبرهای عصبی را آسیب ببیند و عملکرد آن‌ها را مختل کند. پیامدهای این آسیب‌ها گاهی به صورت اختلالات حافظه، مشکل در تمرکز، خستگی ذهنی بیشتر و حتی علائم افسردگی یا اضطراب ظاهر می‌شوند.

مطالعات نشان می‌دهند که این تغییرات در ساختار مغز در بیماران با فرم‌های شدید بیماری بارزتر است، اما ممکن است افرادی که عفونت خفیف داشته‌اند نیز تحت تأثیر قرار گیرند. برای مثال، تغییراتی در مناطق مانند قشر پیش‌پیشانی مداری و قشر سینگولیت که در تنظیم احساسات و تصمیم‌گیری نقش دارند، مشاهده شده است. این مشاهدات نشان می‌دهد که حتی یک عفونت خفیف نیز می‌تواند اثراتی در مغز بر جای بگذارد و بر سلامت روان و توانایی‌های شناختی در بلندمدت تأثیر بگذارد.

جنبه نگران‌کننده دیگر مربوط به افرادی است که در طول عفونت حس بویایی خود را از دست داده‌اند. تحقیقات نشان می‌دهد که این از دست دادن ممکن است به آسیب‌های مناطق مغزی مرتبط با بویایی مانند پیاز بویایی و مناطق پیش‌پیشانی مداری مرتبط باشد. این تغییرات ممکن است مدت‌ها پس از ناپدید شدن سایر علائم باقی بمانند و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهند.

دانشمندان بر اهمیت پیگیری طولانی‌مدت بیماران مبتلا به کووید-۱۹ تأکید می‌کنند تا بتوانند تکامل این تغییرات مغزی و پیامدهای آن‌ها را بهتر درک کنند. این یافته‌ها همچنین راه‌هایی را برای بررسی احتمالی ارتباط بین کووید-۱۹ و افزایش خطر بیماری‌های نورودژنراتیو مانند بیماری آلزایمر گشوده است، اگرچه تحقیقات بیشتری برای تأیید این فرضیه لازم است.

به‌طور خلاصه، کووید-۱۹ تنها به آسیب‌های تنفسی محدود نمی‌شود. اثرات آن بر مغز، اگرچه اغلب نامرئی هستند، می‌توانند عمیق و ماندگار باشند و بر شناخت، خلق‌وخو و رفتار تأثیر بگذارند. این نتایج اهمیت در نظر گرفتن عوارض عصبی در مدیریت بیماران را حتی پس از بهبود ظاهری آن‌ها یادآوری می‌کند.

Sources du site

Source officielle de l’étude

DOI : https://doi.org/10.1007/s11682-026-01084-3

Titre : Brain microstructural alterations in COVID-19: a systematic review of diffusion weighted imaging studies

Revue : Brain Imaging and Behavior

Éditeur : Springer Science and Business Media LLC

Auteurs : Ali Jahanshahi; Soheil Mohammadi; Mohammad Amin Salehi; Mahsa Dolatshahi; Sina Mirakhori; Negin Frounchi; Seyed Sina Zakavi; Hamid Harandi; Hosein Ghasempour; Cyrus A. Raji